Kiến thức công nghệ siêu âm trong sản xuất mỹ phẩm

Một giọt dầu được phân tán trong kem dưỡng như thế nào?

Một hũ kem dưỡng có thể chứa cả nước và dầu. Khi nhìn bằng mắt thường, chúng ta thấy một khối kem đồng nhất. Nhưng ở cấp độ vi mô, pha dầu có thể tồn tại dưới dạng rất nhiều giọt nhỏ nằm trong pha nước.

Vậy điều gì khiến một giọt dầu lớn được chia thành những giọt nhỏ hơn? Vì sao các giọt dầu có thể phân tán trong kem và công nghệ siêu âm tham gia vào quá trình này như thế nào?

Nhũ hóa dầu – nước
Phân tán giọt dầu
Đồng hóa siêu âm
Kiểm soát chất lượng

1. Vì sao dầu và nước khó hòa vào nhau?

Hãy cho một ít dầu ăn vào ly nước rồi quan sát. Ban đầu, dầu có thể nổi thành một lớp trên mặt nước. Khi khuấy mạnh, lớp dầu tạm thời bị chia thành nhiều giọt nhỏ, khiến hỗn hợp trông đục hơn.

Nếu không có thành phần giúp ổn định, các giọt dầu có thể va chạm, nhập lại thành giọt lớn và cuối cùng xuất hiện hiện tượng tách lớp.

Dầu ô liu và nước trong một ly thủy tinh tạo thành hai lớp chất lỏng riêng biệt
Hình 1. Dầu và nước tạo thành hai pha riêng biệt khi chưa được nhũ hóa ổn định.

Trong sản xuất kem dưỡng da, nhà phát triển công thức cần xử lý vấn đề này để pha dầu và pha nước có thể cùng tồn tại trong một hệ nhũ tương phù hợp.

Nhũ tương là hệ gồm hai chất lỏng khó hòa lẫn, trong đó một chất lỏng được phân chia thành các giọt và phân tán trong chất lỏng còn lại.

Điểm cần hiểu: Trong nhũ tương dầu trong nước (O/W), dầu tồn tại dưới dạng các giọt phân tán. Quá trình này khác với việc một chất tan hoàn toàn ở cấp độ phân tử.

2. Từ một giọt dầu lớn đến hàng nghìn giọt nhỏ

Giả sử chúng ta có một giọt dầu được đưa vào pha nước. Để hình thành nhũ tương, năng lượng cơ học được sử dụng nhằm làm biến dạng và chia nhỏ giọt dầu.

Quá trình có thể được hình dung qua ba giai đoạn:

1

Đưa hai pha tiếp xúc

Pha dầu được bổ sung vào pha nước hoặc ngược lại, theo thiết kế công thức. Ban đầu, hai pha chưa phân bố đồng đều.

2

Chia nhỏ giọt dầu

Khuấy trộn hoặc đồng hóa tạo tác động cơ học làm giọt dầu biến dạng rồi tách thành các giọt nhỏ hơn.

3

Ổn định sự phân tán

Hệ nhũ hóa phù hợp hỗ trợ giữ các giọt phân tán, hạn chế chúng nhập lại trong quá trình sản xuất và bảo quản.

Trong hệ dầu trong nước, người sử dụng thường nhìn thấy một khối kem thống nhất vì các giọt dầu đã được phân bố trong nền liên tục, cùng với những thành phần khác tạo nên cấu trúc của kem.

Sơ đồ so sánh nhũ tương dầu trong nước O/W ở bên trái và nước trong dầu W/O ở bên phải
Hình 2. Hai dạng nhũ tương cơ bản: dầu trong nước (trái) và nước trong dầu (phải).

Hình minh họa cho thấy các giọt của pha phân tán nằm trong pha liên tục. Kích thước, số lượng và cách phân bố giọt thực tế sẽ phụ thuộc vào công thức và quá trình nhũ hóa.

3. Điều gì giúp những giọt dầu không nhập lại với nhau?

Khi một giọt dầu bị chia thành nhiều giọt nhỏ, tổng diện tích tiếp xúc giữa dầu và nước tăng lên. Hệ cần thành phần phù hợp để ổn định các bề mặt tiếp xúc mới hình thành.

Đây là vai trò quan trọng của chất nhũ hóa. Tùy bản chất hóa học, các phân tử chất nhũ hóa có thể tập trung tại bề mặt tiếp xúc dầu – nước, làm giảm sức căng liên pha và tạo cơ chế hạn chế các giọt dầu nhập lại.

Trong một công thức kem dưỡng, cấu trúc còn chịu ảnh hưởng của các chất tạo đặc, tỷ lệ hai pha, nhiệt độ và cách phối trộn.

Ví dụ dễ hình dung: Nếu nhiều giọt dầu nhỏ liên tục kết hợp thành những giọt lớn, sự phân bố dầu trong kem sẽ thay đổi. Khi hiện tượng này tiếp diễn, kem có thể xuất hiện dấu hiệu mất ổn định như nổi lớp giàu dầu hoặc tách pha.

Vì vậy, nhà phát triển sản phẩm phải quan tâm đến cả việc chia nhỏ giọt dầu và khả năng duy trì trạng thái phân tán theo thời gian. Các cơ chế này được trình bày trong nghiên cứu tổng quan về tính ổn định của nhũ tương.

4. Công nghệ siêu âm tham gia vào quá trình phân tán giọt dầu như thế nào?

Trong sản xuất nhũ tương, công nghệ siêu âm có thể được sử dụng để hỗ trợ công đoạn đồng hóa. Khi đầu phát truyền dao động siêu âm vào chất lỏng, trường âm có thể tạo ra hiện tượng xâm thực âm (acoustic cavitation) trong điều kiện phù hợp.

Các bọt xâm thực hình thành, dao động và sụp đổ, tạo ra những tác động cơ học cục bộ. Trong hệ dầu – nước, các tác động này có thể góp phần làm biến dạng và chia nhỏ giọt dầu.

Siêu âm tác động vào giọt dầu qua những bước nào?

  • Truyền năng lượng: Đầu dò truyền dao động vào vùng chất lỏng cần xử lý.
  • Hình thành tác động cơ học: Các hiện tượng do trường âm, đặc biệt là xâm thực khi xảy ra, tạo điều kiện để giọt dầu bị biến dạng.
  • Chia nhỏ giọt: Giọt dầu có thể bị phân chia thành các giọt có kích thước nhỏ hơn.
  • Phân bố trong hệ: Khuấy trộn hoặc tuần hoàn thích hợp giúp đưa các phần của mẻ qua vùng xử lý và phân bố giọt trong toàn bộ hỗn hợp.
Đầu dò siêu âm dạng thanh kim loại được cố định trên giá đỡ trong phòng thí nghiệm
Hình 3. Đầu dò siêu âm trong phòng thí nghiệm, minh họa loại thiết bị có thể truyền năng lượng siêu âm trực tiếp vào chất lỏng.

Một nghiên cứu về nhũ hóa bằng siêu âm sử dụng hệ dầu đậu nành trong nước đã quan sát được sự chia nhỏ giọt khi xử lý bằng đầu dò siêu âm. Nghiên cứu cũng cho thấy vùng tác động gần đầu dò có vai trò quan trọng đối với quá trình nhũ hóa.

Tuy nhiên, kết quả của từng công thức có thể khác nhau. Độ nhớt, tỷ lệ dầu, chất nhũ hóa, nhiệt độ và điều kiện vận hành đều ảnh hưởng đến quá trình tạo giọt.

Lưu ý kỹ thuật: Sử dụng siêu âm không đồng nghĩa với việc mọi giọt dầu đều đạt kích thước nano. Muốn xác định kích thước và phân bố giọt, cần đo bằng phương pháp phù hợp trên mẫu thực tế.

5. Từ quá trình tạo nhũ đến cấu trúc của kem dưỡng

Một hũ kem dưỡng không chỉ gồm nước và dầu. Công thức còn có thể chứa chất làm đặc, chất giữ ẩm, chất nhũ hóa và các thành phần chức năng khác.

Trong quá trình sản xuất, nhà phát triển công thức cần xác định thời điểm bổ sung nguyên liệu, điều kiện trộn và trình tự tạo cấu trúc. Một số hệ có thể tạo nhũ thô trước, sau đó sử dụng thiết bị đồng hóa để điều chỉnh phân bố kích thước giọt.

Khi xem xét bổ sung siêu âm, cần đánh giá cả tác động lên nhũ tương và cấu trúc nền kem. Xử lý quá mức hoặc không kiểm soát nhiệt có thể gây thay đổi tính chất của một số hệ công thức.

Bồn phối trộn và đồng hóa mỹ phẩm bằng thép không gỉ có hệ thống điều khiển tại cơ sở sản xuất
Hình 4. Thiết bị phối trộn và đồng hóa dùng trong sản xuất mỹ phẩm. Đây là ảnh minh họa thiết bị sản xuất thông thường.

Ở quy mô sản xuất, việc kiểm soát quá trình cần được thực hiện trên toàn bộ mẻ, thay vì chỉ quan sát hỗn hợp ngay gần khu vực đầu dò hay cánh khuấy.

6. Làm sao biết giọt dầu đã được phân tán tốt?

Một mẫu kem nhìn mịn và đồng đều là dấu hiệu cảm quan hữu ích, nhưng chưa đủ để xác định kích thước giọt hoặc dự đoán độ ổn định khi bảo quản.

Để đánh giá chất lượng công đoạn, có thể theo dõi một số chỉ tiêu sau:

Chỉ tiêuCách kiểm traÝ nghĩa
Kích thước giọt dầuPhương pháp đo kích thước phù hợp với hệ mẫu, có thể kết hợp quan sát hiển vi.Cho biết mức độ chia nhỏ giọt sau xử lý.
Phân bố kích thướcĐo phân bố giọt trên mẫu đại diện.Cho biết hệ có nhiều nhóm giọt lớn và nhỏ khác nhau hay không.
Độ nhớt và cấu trúcĐo trong điều kiện nhiệt độ và phương pháp xác định.Giúp đánh giá sự thay đổi kết cấu của kem.
Khả năng ổn địnhTheo dõi mẫu trong những điều kiện bảo quản được thiết kế.Phát hiện xu hướng kết tụ, nhập giọt hoặc tách pha.
Tính đồng đều giữa các vị tríLấy mẫu tại nhiều vị trí trong mẻ.Giúp đánh giá quá trình phân bố nguyên liệu trong toàn bộ thể tích.

Để đánh giá riêng lợi ích của công nghệ siêu âm, nên thiết kế mẫu đối chứng có cùng công thức và điều kiện chuẩn bị phù hợp. Sau đó so sánh kết quả trước và sau xử lý, kể cả sự thay đổi nhiệt độ.

Các nghiên cứu thực nghiệm cũng ghi nhận rằng điều kiện trường âm, độ nhớt dầu và sức căng liên pha có thể ảnh hưởng đến quá trình chia nhỏ giọt. Có thể tham khảo thêm nghiên cứu thực nghiệm và mô phỏng về nhũ hóa dầu trong nước bằng siêu âm.

7. Liên hệ với công nghệ sản xuất kem dưỡng MAI

Trong danh sách thành phần cơ bản của kem dưỡng MAI có Caprylic/Capric Triglyceride, một nguyên liệu thuộc nhóm dầu thường được sử dụng trong công thức mỹ phẩm.

Khi thiết kế một hệ nhũ tương chứa nguyên liệu này, nhà phát triển công thức cần xác định cách pha dầu được phối hợp với các pha khác, cũng như hệ nhũ hóa và điều kiện xử lý phù hợp.

Theo tài liệu giới thiệu công nghệ của MAI, quá trình sản xuất kem có ứng dụng đồng hóa siêu âm để hỗ trợ phối trộn, phân tán và nhũ hóa. Đây là hướng ứng dụng có thể đánh giá thông qua kích thước giọt, độ đồng đều và tính ổn định của thành phẩm.

Để kết luận công đoạn siêu âm cải thiện chất lượng của một công thức MAI cụ thể đến mức nào, cần có kết quả đo trên đúng sản phẩm và quy trình được sử dụng.

Giá trị của việc kiểm soát giọt dầu: Nhà sản xuất có thêm cơ sở để theo dõi cấu trúc nhũ tương, đánh giá độ ổn định và điều chỉnh điều kiện phối trộn. Đây là những yếu tố kỹ thuật có thể kiểm chứng trong quá trình phát triển sản phẩm.

8. Câu hỏi thường gặp

Giọt dầu càng nhỏ thì kem dưỡng càng tốt?

Không có một kích thước tối ưu chung cho mọi loại kem. Kết quả phù hợp phụ thuộc vào công thức, yêu cầu kết cấu, độ ổn định và đặc tính sản phẩm cần phát triển.

Dùng siêu âm có thể thay thế hoàn toàn chất nhũ hóa?

Không thể mặc định như vậy. Siêu âm cung cấp tác động cơ học giúp tạo hoặc điều chỉnh giọt phân tán, còn độ ổn định của hệ vẫn cần được thiết kế theo tính chất từng công thức.

Siêu âm có làm giọt dầu nhỏ đến kích thước nano?

Một số hệ nghiên cứu có thể tạo nhũ tương với giọt kích thước nano. Tuy nhiên, kết quả phụ thuộc vào hệ nguyên liệu và điều kiện xử lý. Cần phép đo thực tế trước khi gọi một sản phẩm là nhũ tương nano.

Làm sao phát hiện kem dưỡng mất ổn định?

Có thể quan sát dấu hiệu tách pha, thay đổi kết cấu, đồng thời đo phân bố kích thước giọt và các chỉ tiêu phù hợp trong quá trình theo dõi bảo quản.

9. Kết luận: Điều gì xảy ra với một giọt dầu?

Khi được đưa vào một hệ nhũ tương thích hợp, giọt dầu lớn có thể được chia thành nhiều giọt nhỏ dưới tác động của quá trình khuấy trộn và đồng hóa. Các thành phần nhũ hóa cùng cấu trúc nền giúp duy trì trạng thái phân tán của những giọt dầu này.

Công nghệ siêu âm là một trong những phương án có thể hỗ trợ quá trình chia nhỏ giọt, nhưng hiệu quả cần được xác định thông qua công thức thực tế và kết quả kiểm tra.

Hiểu quá trình hình thành và ổn định giọt dầu giúp nhà phát triển kem dưỡng xác định rõ hơn mục tiêu phối trộn, lựa chọn công nghệ và kiểm soát chất lượng của từng mẻ sản phẩm.

Trao đổi về ứng dụng siêu âm trong sản xuất mỹ phẩm

VietSonic cung cấp các giải pháp thiết bị siêu âm công nghiệp. Nếu doanh nghiệp đang tìm hiểu khả năng ứng dụng công nghệ siêu âm vào quá trình phân tán, nhũ hóa hoặc đồng hóa nguyên liệu, hãy liên hệ để trao đổi yêu cầu kỹ thuật.

Hotline: 0938 49 33 66
Email: info.vietsonic@gmail.com

Tìm hiểu thêm về VietSonic